تحریم حج، آری یا خیر؟

به آغاز ماه ذیحجه کمتر از دو هفته باقی مانده و در آستانه شروع مناسک حج، باز هم بازار گفت و گو ها پیرامون تحریم یا عدم تحریم حج داغ است! تصور عموم از این فریضه اجتماعی این است که برگزاری آن به ضرر جهان اسلام و به نفع سعودی ها و متحدان آن است. در این بین عده ای با استدلال هایی به دنبال اثبات این مطلب هستند که برگزاری مراسم حج و عایدات اقتصادی حاصل از آن باعث شکوفایی و استحکام زیرساخت های اقتصادی رژیم سعودی شده و از این راه، قدرت این رژیم در تقویت بنیه نظامی و تجهیز تسلیحاتی و به تبع آن جنگ و دشمنی با سایر کشورهای مسلمان افزایش می یابد. این استدلال ها درباره انتفاع عربستان از حج در ابتدا منطقی به نظر می رسد، اما تلاش عربستان برای ناراضی کردن حجاج و دولت های آنها که نتیجه آن تحریم حج و عدم برگزاری آن است، انسان را در صحت این استدلال ها دچار تردید می کند! راستی اگر چنان که گفته می شود، برگزاری این مراسم این قدر برای عربستان مهم است که زیرساخت های اقتصادی و نظامی خود را بر عایدات حاصل از آن بنا کرده، آیا نباید این کشور تلاشی در جهت کسب رضایت و تامین امنیت حجاج برای برگزاری هر چه پرشور تر این مراسم کند؟!

اگر به جای نگرش جزئی و میکروسکوپی، از بالا و به صورت همه جانبه به مسئله نگاه کنیم، شاید پاسخ این سوال و علت تلاش عربستان برای کمرنگ کردن حضور حجاج را بیابیم! واقعیت این است که شرکت کردن یا نکردن چند هزار ایرانی در مراسم حج صدمه چندانی به دولت خرپولی مثل عربستان وارد نمی کند. بنا به آمار های سازمان جهانی نفت، سرانه فروش نفت به ازای هر شهروند در کشورهای حاشیه خلیج فارس چهل برابر و در عربستان حدود بیست برابر فروش نفت در ایران است! طبعا عایدات حاصل از حج، پول خرد سعودی ها هم محسوب نمی شود که برای تجهیز تسلیحات نظامی شان لنگ آن باشند! تحریم حج توسط ایران، لطمه ای به مادر نفت و گار جهان وارد نمی کند، ولی رفتن به حج علی رغم خطراتی که دارد دو راهبرد ایدئولوژیک ایران را تامین می کند:

اول اینکه چه بخواهیم و چه نخواهیم، مقدس ترین مکان مسلمین اکنون در چنگ سعودی هاست. اسرائیل برای تصاحب ارض مقدس یهودیان یک قرن است که در فلسطین و اورشلیم در حال جنگیدن است. یکی از دلایل اصلی جنگ های صلیبی و آن کشتارهای بی سابقه، دعوا بر سر ارض موعود و تصاحب آن بوده! حال آیا منطقی است که مسلمین به این راحتی از ارض مقدس خود صرف نظر کنند؟!

چند سال پیش تعدادی از کشورهای مسلمان با این استدلال که حرمین شریفین متعلق به همه مسلمین جهان است و مکه ارض مقدس اسلام محسوب می شود، به دنبال اجرایی کردن طرحی بودند که تولیت حج را از عربستان بگیرند و به صورت دوره ای به هیئتی از کشورهای مختلف بدهند. با مخالفت عربستان این طرح اجرایی نشد، ولی همچنان این سودا در سر کشورهای مسلمان وجود دارد. اکنون نرفتن به حج و تحریم آن یعنی پا پس کشیدن از تمامی حقوقی که ایران به عنوان یک کشور اسلامی می تواند از ارض مقدس مسلمین استیفا کند.

دوم آنکه، حج بهترین فرصت برای نشر ایدئولوژی انقلاب اسلامی و فراخوان کشورهای دیگر به سمت خیزش اسلامی است. نمی توان انکار کرد که نطفه بسیاری از انقلاب ها و تحرکات منطقه در همین مراسم بسته شده. طبعا شعار "مرگ بر آمریکا"ی چند میلیون مسلمان در کشوری که یکی از مهم ترین متحدان آمریکا محسوب می شود پیام ها و تبعات بسیاری دارد. تا آنجا که عربستان تمام تلاش خود را برای خفه کردن این ندا به کار می گیرد!

چنان که می دانیم، بیشتر بار مناسک اجتماعی حج به دوش حجاج ایرانی است، و اصلا مراسم برائت از مشرکین پیش از انقلاب برگزار نمی شده و پس از انقلاب و با فتوای امام خمینی احیا شده است. بسیاری از کشورهای اسلامی هم از این حرکت استقبال کرده و هر سال تعداد حجاج حاضر در این مراسم بیشتر و بیشتر شده، تا آنجا که در آیین برائت از مشرکین سال ۶۶، فقط پانصد حاجی به ضرب گلوله مستقیم سعودی ها کشته و هفتصد تن زخمی می شوند! و البته در سال های بعد هم وضعیت به همین منوال بوده است.

تمام تلاش عربستان برای جلوگیری از شرکت حجاج ایرانی است. این کار زمینه حذف آیین برائت از کفار و مشرکین را از مناسک حج آماده می کند و به تبع آن حج را از یک آئین اجتماعی_سیاسی که تهدیدی برای غرب به حساب می آید، به یک عبادت فردی و بی خاصیت تبدیل می کند و این همان اتفاقی است که عربستان و متحدین غربی اش به دنبال آن هستند.

در این شرایط، راه مواجهه با این مسئله برخورد منطقی و عقلانی و اجتناب از برخورد احساسی است. حج فرصت مناسبی برای هماهنگی دنیای اسلام و تهدید خطرناکی برای عربستان و غرب محسوب می شود و تحریم آن قطعا خوشایند آنهاست. شاید تنها راه حل، اعزام حجاج در عین بهره گیری از دیپلماسی عزتمندانه و در موضع قدرت برای مجبور ساختن عربستان به حفظ امنیت حجاج باشد به گونه ای که در صورت تامین نشدن این درخواست، هزینه های سنگینی متوجه این کشور شود. و البته هنر دیپلماسی یعنی همین و الا خندیدن و اظهار زبونی را هر کسی می داند.